Sex is Meditation – ओशो | लैंगिकता, ध्यान आणि सजगतेचा अर्थ

“Sex is Meditation” या ओशोंच्या विधानाचा खरा अर्थ काय? अध्यात्म, मानसशास्त्र आणि तंत्र परंपरेच्या संदर्भात सखोल विश्लेषण.’

“Sex is Meditation” हे वाक्य ऐकले, की अनेकांच्या कपाळावर आठ्या पडतात. काहींना ते धक्कादायक वाटते, काहींना आक्षेपार्ह, तर काहींना सरळ अश्लीलतेकडे झुकणारे. पण हे वाक्य ज्यांनी म्हटले—ओशो (भगवान रजनीश)—त्यांच्या संपूर्ण तत्त्वज्ञानाच्या संदर्भात पाहिले, तर त्याचा अर्थ भलताच वेगळा, खोल आणि प्रगल्भ आहे. ओशो कधीच लैंगिक विकृतीचे समर्थन करत नाहीत; उलट, ते अवचेतनातील दडपण, दांभिक नैतिकता आणि दडलेली वासना यांवर कठोर प्रहार करतात.

ओशो कोण होते? – विचारांची पार्श्वभूमी

ओशो हे विसाव्या शतकातील सर्वात वादग्रस्त पण तितकेच प्रभावी अध्यात्मिक विचारवंत मानले जातात. त्यांनी धर्म, समाज, लैंगिकता, राजकारण आणि मनोविज्ञान यावर निर्भीड भाष्य केले.
त्यांच्या प्रवचनांचा गाभा एकच होता — मनुष्याला संपूर्ण, सजग आणि मुक्त बनवणे.

🔗 अधिक वाचा:
https://www.osho.com
https://en.wikipedia.org/wiki/Rajneesh

‘Sex is Meditation’ या विधानाचा खरा अर्थ काय?

ओशो म्हणतात, Sex स्वतःमध्ये ध्यान नाही, पण तो ध्यानाकडे जाण्याचा एक दरवाजा ठरू शकतो, जर तो पूर्ण सजगतेने (awareness) अनुभवला गेला तर.

येथे तीन मुद्दे महत्त्वाचे आहेत:

1. Sex म्हणजे केवळ शारीरिक क्रिया नव्हे
2. Meditation म्हणजे ध्यानाच्या पद्धती नव्हे, तर सजग स्थिती
3. दोन्ही ठिकाणी ‘क्षणात पूर्ण उपस्थिती’ आवश्यक असते

ओशोंच्या मते, ध्यान म्हणजे क्षणात संपूर्णपणे असणे. जेव्हा मन भूत-भविष्य विसरते आणि केवळ वर्तमानात असते, तेव्हा ध्यान घडते.

समाज आणि लैंगिकता : दडपणाची संस्कृती

भारतीय (आणि जागतिक) समाजात लैंगिकतेबाबत दोन टोकाची भूमिका दिसते—

• एकीकडे अति दडपण, अपराधभाव आणि लाज
• दुसरीकडे अर्थहीन भोगवाद

ओशो या दोन्हींच्या विरोधात उभे राहतात. त्यांच्या मते, दडपणामुळे लैंगिकता विकृत होते. मानसशास्त्रज्ञ सिग्मंड फ्रॉईडही सांगतो की, दडपलेली वासना विकृतीत बदलते.

🔗 संदर्भ:
https://www.simplypsychology.org/psychoanalysis.html

Sex मध्ये ध्यान कसे शक्य आहे? – ओशोंची मांडणी

ओशो स्पष्ट करतात की, सामान्य Sex हा ध्यान नसतो. तो बहुतेक वेळा घाई, कल्पना, अपेक्षा आणि ताणाने भरलेला असतो. पण जर—

• दोन व्यक्ती एकमेकांकडे मालकी म्हणून नव्हे, तर ऊर्जेच्या प्रवाह म्हणून पाहतात
• क्षण अनुभवताना मन पूर्णपणे शांत असते
• ‘मी’ आणि ‘तू’ ही सीमा विरघळते

…तर त्या क्षणी अहंकार थांबतो, आणि जिथे अहंकार थांबतो, तिथे ध्यान सुरू होते.

Sex, समाधी आणि तंत्राचा संबंध

ओशोंच्या विचारांवर तांत्रिक परंपरेचा प्रभाव स्पष्ट दिसतो. तंत्रामध्ये देहाला नाकारले जात नाही; उलट, देहाला चेतनेचे साधन मानले जाते.

तंत्र सांगते—

शरीर शत्रू नाही, अज्ञान शत्रू आहे.

🔗 तंत्र परंपरेबद्दल अधिक:
https://www.britannica.com/topic/Tantrism

ओशो विरुद्ध पारंपरिक धर्म

पारंपरिक धर्मांनी अनेकदा सेक्सला पाप ठरवले. ब्रह्मचर्याचा अर्थ जागरूकता असताना, तो दडपण बनवला गेला.

ओशो म्हणतात—

“ज्याने सेक्स ओलांडला आहे, त्याने आधी तो पूर्णपणे समजून घेतलेला असतो.”

दडपणातून आलेले ब्रह्मचर्य हे ढोंग असते; समजुतीतून आलेले ब्रह्मचर्य हे स्वातंत्र्य असते.

मानसशास्त्रीय दृष्टिकोन : सजग अनुभव (Mindfulness)

आधुनिक मानसशास्त्रात Mindfulness या संकल्पनेला खूप महत्त्व दिले जाते. कोणतीही कृती पूर्ण सजगतेने केली, तर ती मानसिक आरोग्यास पोषक ठरते.

🔗 Mindfulness संशोधन:
https://www.apa.org/monitor/2012/07-08/ce-corner

ओशोचे विचार याच संकल्पनेशी जुळतात—फरक इतकाच की त्यांनी हे पन्नास वर्षांपूर्वी सांगितले.

ओशोंवर होणारी टीका आणि गैरसमज

“Sex is Meditation” हे वाक्य अनेकदा संदर्भाबाहेर काढून वापरले जाते. ओशोवर आरोप झाले की ते लोकांना उच्छृंखल बनवतात. प्रत्यक्षात, त्यांनी कधीही भोगवादाचे समर्थन केले नाही.

त्यांचा विरोध होता—

• दांभिक नैतिकतेला
• दडपशाहीला
• अज्ञानातून आलेल्या नियमांना

आजच्या काळात या विचारांचे महत्त्व

आजचा समाज एका विचित्र टप्प्यावर उभा आहे—

• एकीकडे पोर्नोग्राफी, उपभोगवाद
• दुसरीकडे लैंगिक शिक्षणाचा अभाव

या दोन्ही टोकांमध्ये ओशोंचा विचार समतोल देतो—सजगता, जबाबदारी आणि आत्मजाणीव.

निष्कर्ष : विकृती नव्हे, जागरूकता

“Sex is Meditation” हे विधान अश्लील नाही, धक्कादायक नाही—ते क्रांतिकारी आहे. ते आपल्याला विचारायला लावते—

आपण आपल्या आयुष्यात किती गोष्टी सजगतेने जगतो?

ओशो सांगतात, ध्यान हे मंदिरात बसूनच घडते असे नाही. जीवनातील प्रत्येक क्षण—जर तो पूर्णपणे जागरूक असेल—तर तो ध्यानच आहे.
Sex हा त्यातील एक अनुभव आहे, अंतिम सत्य नव्हे.

 Read more>>>>

सिग्मंड फ्रायड ने स्त्रीच्या पुरुषाबाबतच्या वर्तनाबद्दल काय सांगितले आहे?

Osho on Guru Purnima :ओशोंच्या नजरेतून ‘गुरु पूर्णिमा’

About The Author

Dr.Nitin Pawar

Dr. Nitin Pawar is a journalist, social analyst and editor at Satyashodhak Blog. He writes on democracy, social justice, rural Maharashtra and political analysis with reformist perspective.

See author's posts