बाबा वेंगा आणि AI बाबतची ‘खतरनाक भविष्यवाणी’ — संशोधनासहित संपादकीय लेख!

शिरुर,दिनांक ४ नोव्हेंबर २०२५:( संशोधनपर लेख)

” बाबा वेंगा यांनी एआयबाबत अशी “खतरनाक” भविष्यवाणी केली का? हा लेख स्रोत-आधारित तपास, विज्ञान-आधारित जोखमींचे विश्लेषण, आंतरराष्ट्रीय मार्गदर्शक तत्त्वे आणि SEO-मित्राना FAQ व इन्फोग्राफिक्ससह सादर करतो. (बाबा वेंगा AI भविष्यवाणी)”

प्रस्तावना — का चर्चा सध्या जोरात?

“बाबा वेंगा AI बाबतची ‘खतरनाक भविष्यवाणी’” ही बातमी २०२५-२०२६ मध्ये अनेक_ONLINE मिडियात आणि सोशल मिडियावर मोठ्या प्रमाणात फिरू लागली — अनेक लेखांनी तिचे वेळोवेळी संदर्भ दिले आणि काही ठिकाणी AI-generated (“AI बाबा वेंगा”) रूपातही कल्पित भविष्यवाण्या प्रसारित झाल्या. परंतु वास्तविकतेत बाबा वेंगा यांनी तशा-विशिष्ट अल्पकालीन AI-घटनांची लिखित नोंद ठेवली आहे का, किंवा ही माहिती नंतर तयार केलेल्या AI-मॉडेल्स/कंटेंटने बनवली गेली आहे का — हे तपासणे महत्त्वाचे आहे. अनेक प्रतिष्ठित माध्यमांनी या गोष्टींचा आढावा घेतला आहे आणि स्पष्ट केले आहे की अनेक ‘नवीन’ भविष्यवाण्या AI च्या साह्याने किंवा काल्पनिक स्वरूपात प्रसारित झाल्या.

बाबा वेंगा कोण होत्या? (संक्षेप)

बाबा वेंगा (Vangeliya Pandeva Gushterova) हे बुल्गेरियातील अंध, लोकप्रिय दिव्यदर्शिका होत्या (1911–1996). अनेक लोक त्यांना “बाल्कन्सची नस्त्रादामस” म्हणतात; त्यांच्या नावाशी जोडलेल्या काही भविष्यवाण्या — जसे 9/11 व इतर घडामोडी — लोकांमध्ये चर्चित राहिल्या. मात्र, बहुतेक त्यांच्या कथित भविष्यवाण्या तृतीय स्रोतांद्वारे संकलित झाल्या आणि त्यांची मूळ लेखी नोंद नसणे किंवा अनिश्चितता यामुळे अनेक संशय उपस्थित झाले आहेत.

“बाबा वेंगा AI भविष्यवाणी” — काय सत्य आहे? (तपास / रिसर्च)

1. अलीकडील वर्जित कथा आणि AI-विविधतेचा प्रभाव: २०२५-२०२६ मध्ये अनेक लेख आणि सोशल पोस्टमध्ये “बाबा वेंगा ने २०२६ मध्ये AI विषयी हे असे म्हटले” अशा आवृत्त्या पाहायला मिळाल्या. परंतु अनेक बातम्यांचे स्रोत तपासले असता असा निष्कर्ष निघतो की काही भविष्यवाण्या प्रत्यक्षात बाबा वेंगा यांच्या मूळ वक्तव्यातून नाहीत — तर त्या AI किंवा पत्रकारिक/विरल लेखनाद्वारे पुनर्लेखन केलेल्या आहेत. म्हणजे, काहीवेळा ChatGPT सारख्या मॉडेलांना विचारून “जर बाबा वेंगा आज जगात असती तर ती काय बोलेल?” असा प्रश्न विचारला गेला आणि त्याचे उत्तर प्रकाशित झाले — ज्यामुळे लोकांमध्ये खरं आणि काल्पनिक यात गोंधळ निर्माण झाला.
2. मूळ स्त्रोतांची कमतरता: बाबा वेंगा यांनी स्वतः कोणतेही व्यवस्थित लेखी भविष्यातील AI-विशेष वक्तव्य नोंदवले नाही — बहुतेक ठेऊण्या अनौपचारिक, तृतीय-पक्षातील आणि वार्तांकनातून प्रसारित झाल्या आहेत. हे लक्षात घेतले पाहिजे.

निष्कर्ष (संक्षेप): “बाबा वेंगा AI बाबतची खतरनाक भविष्यवाणी” या प्रकारच्या अनेक बातम्या कठोर प्रत्यक्ष पुराव्यावर आधारित नाहीत; बऱ्याचदा त्या AI-जनरेटेड किंवा काल्पनिक पुनर्रचित प्रकारच्या आहेत. त्यामुळे जेव्हा तुम्ही असा एखादा दावा पाहता — मूळ नोंदी आणि विश्वासार्ह स्रोत तपासा.

AI खरंच “खतरनाक” कशी ठरू शकते? (वैज्ञानिक आणि धोका विश्लेषण)

बाबा वेंगा यांच्या नावाने येणाऱ्या “खतरनाक” चे वाक्य जर असं आहे की ‘AI मानवतेसाठी धोकादायक ठरेल’, तर हे विधान दोन स्तरांवर तपासावं लागेल — (A) तात्कालिक, वर्तमानीय धोके आणि (B) दीर्घकालीन/अस्तित्वीय धोके.

A. तात्कालिक / निकटच्या काळातील धोके

• दुचेष्टा आणि भ्रामक माहिती (Disinformation): मोठ्या भाषा-मॉडेलांमुळे बनवलेले फेक न्यूज, deepfakes आणि व्यक्तीआधारित खोटे संदेश हे लोकसामान्यात भ्रम निर्माण करु शकतात. हे राजकीय स्थैर्य, सार्वजनिक आरोग्य (उदा. लसाविरोधी मोहिमा) यांना हानी पोहचवू शकते.
• नोकरी आणि आर्थिक परिणाम: ऑटोमेशनमुळे काही नोकऱ्या नष्ट होऊ शकतात किंवा कौशल्यांची मागणी बदलू शकते; समाजात आर्थिक असमानता वाढू शकते.
• गोपनीयता व निगराणी: AI-आधारित चेहरा-ओळख आणि डेटा-विश्लेषण राज्ये व कंपन्यांच्या दुर्बल नियमनामुळे नागरिकांच्या गोपनीयतेवर प्रश्न उठवितात.

B. दीर्घकालीन / अस्तित्वीय धोके (Existential risks)

• अत्यंत सक्षम AGI (Artificial General Intelligence): काही संशोधक आणि संस्था असा अंदाज व्यक्त करतात की जर एखादी AGI मानवी बुद्धिमत्ता पार करून “स्वतंत्र धोरणे” अवलंबू शकली, तर तिच्या हेतू किंवा नियंत्रणाबाबत समस्या निर्माण होऊ शकतात — हे सैद्धांतिक धोके आहेत परंतु त्यांच्या शक्यतेबाबत मतभेद आहेत.
• लष्करी उपयोग (Autonomous weapons): AI-ने चालवलेल्या आत्मनिर्भर हत्यारांचे प्रसार युद्ध धोके वाढवू शकतात.

वैज्ञानिक निष्कर्ष: AI मध्ये वास्तवातच गंभीर धोके शक्य आहेत — काही तात्काळ हाताळण्याजोगे (माहिती-विकृती, गोपनीयता, बेरोजगारी), तर काही दीर्घकालीन आणि अधिक तांत्रिक (AGI-नियंत्रण) — त्यामुळे धोका पूर्णपणे काल्पनिक नाही; पण बाबाचे मोठेपण आणि तात्पुरती/कालावधीची भिन्नता लक्षात घ्यावी.

आंतरराष्ट्रीय नियम आणि कायदे — काय होत आहे?

संस्थाआधारित मार्गदर्शक तत्त्वे आणि शिफारसींना महत्त्व आहे — उदाहरणार्थ UNESCO चा Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence मानवाधिकार, पारदर्शकता आणि मानव-नियंत्रण यावर भर देतो. तसेच अनेक संशोधन संस्था व NGO-जण उद्योगांना “frontier AI regulation” आणि सुरक्षितता-चेकलिस्टच्या बाजूने बोलत आहेत.

बाबा वेंगा — सत्य व भ्रामकता मधील का फरक ठरतो?

1. माध्यमांचा भाग (Media amplification): प्रत्येक भय-कथा किंवा “खतरनाक भविष्यवाणी” वेगाने व्हायरल होते; याने वास्तविक पुराव्यांची आवश्यक तपासणी न होऊन चुकीच्या भावना निर्माण होतात.
2. AI-जनरेटेड सामग्रीचा धोका: जेवढेच AI सक्षम होत आहे, तेवढेच तो स्वतःच्या संदर्भात माणसांसमोर असलेले संभ्रम वाढवू शकतो — म्हणजे, AI ला विचारून तयार केलेले “बाबा वेंगा म्हणाली…” असे अनेक लेख आणि व्हिडिओ तयार झाले. म्हणून मूळ स्रोत (primary source) तपासणे अनिवार्य आहे.

सूचना: जर तुम्हाला भीती वाटत असेल — काय करावे?

• सूचित व विश्वासार्ह माहितीवर अवलंबून रहा: मूळ बातम्या व प्रतिष्ठित संस्थांचे अहवाल वाचा (उदा. UNESCO, Brookings, OpenAI-पब्लिकेशन्स).
• AI-साक्षरता वाढवा: deepfake ओळखणे, स्रोत तपासणे, आणि सोशल शेअरिंग-पूर्वी सत्यता पडताळणे ही सवय लावा.
• नियमन मागणी करा: स्थानिक/राष्ट्रीय पातळीवर पारदर्शक AI-नियम, इन्स्पेक्शन व ऑडिटची मागणी करा.

Notes:

शीर्षक: बाबा वेंगा AI भविष्यवाणी — सत्य ≠ वायरल

1. What spread? — AI-सह निर्मित ‘बाबा वेंगा’ भविष्यवाणी. (सोशल मीडिया)
2. What’s real? — मूळ मूळ लेखी नोंदी नाहीत → खोटेपणाची शक्यता.
3. Real AI risks (short list): Disinformation, Privacy loss, Job disruption, Autonomous weapons, AGI control problems.
4. What to do: तपासा स्रोत → अधिकृत अहवाल वाचा → AI-साक्षरता वाढवा.

फ्री एक्सटर्नल लिंक-सुझाव (उपयुक्त आणि मुक्त प्रवेश स्रोत)

• UNESCO — Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence.
• Brookings — Are AI existential risks real? (July 2025).
• OpenAI — Planning for AGI / Frontier AI papers.
• The Guardian — Report on AI firms’ preparedness (Future of Life Institute report summary).
• Times of India / NDTV articles on recent Baba Vanga coverage (for media-narrative tracing).

FAQs (वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न)

Q1: बाबा वेंगा ने खरोखर AIबाबत चेतावणी केली होती?
A: मूळ आणि विश्वसनीय स्त्रोतांवरून पाहिले तर बाबा वेंगा यांनी लिहून किंवा नोंदवून अशी ठोस, तारीख-विशिष्ट AI चेतावणी दिली असल्याचे पुरावे कमी/अनिश्चित आहेत; अलीकडील ‘खतरनाक’ प्रकारच्या भविष्यवाण्या अनेकदा AI-जनरेटेड किंवा पुनर्लेखित प्रकारच्या आहेत.

Q2: मग AI खरंच धोकादायक आहे का?
A: AI मध्ये काही वास्तविक धोके आहेत — misinformation, privacy breaches, autonomous weapons आणि संभाव्य दीर्घकालीन AGI-संबंधी अडचणी — परंतू हे धोके व्यवस्थापनीय आहेत; शास्त्रीय नियंत्रण, नियमन आणि खुल्या चर्चेने कमी करता येतात.

Q3: समुदाय म्हणून आपण काय करायला हवे?
A: AI-साक्षरता वाढवा, माहितीचे स्रोत तपासा, आणि स्थानिक/राष्ट्रीय पातळीवर पारदर्शक AI-नियमन मागणी करा. तसेच जागतिक मार्गदर्शक तत्त्वे (उदा. UNESCO Recommendations) वाचा व त्यांचे समर्थन करा.

अंतिम नोंद — संतुलित दृष्टीकोन आवश्यक

“बाबा वेंगा AI भविष्यवाणी” सारख्या हेडलाईनने लोकांमध्ये भय निर्माण होते आणि माहितीचे सत्य जाणून घेणे दुर्लक्षित होते. यामुळे आपण दोन बाबी लक्षात ठेवायला हव्यात: (१) कोणतीही भव्य भविष्यवाणी स्वीकारताना मूळ स्रोत आणि पुरावे तपासा; (२) AI हे तंत्रज्ञान नक्कीच सामर्थ्यशाली आहे — त्याचे फायदे आणि धोके दोन्ही जाणून घेणे, नियम बनवणे, आणि जबाबदार विकास करण्याची गरज आहे. जर आपण या दोन्ही गोष्टींचे संतुलन राखले तर ‘खतरनाक भाकिते’ ऐवजी वैज्ञानिक आणि समाजोपयोगी धोरण तयार होऊ शकते.

Read more from, ‘सत्यशोधक’!

AI ने बनवले पहिले मूल? : अमेरिकेतील चमत्कार की विज्ञानाची नवी क्रांती?

Scientific Temperament प्रमाणेच आता ‘AI Temperament’ ची गरज !

About The Author

Dr.Nitin Pawar

Dr. Nitin Pawar is a journalist, social analyst and editor at Satyashodhak Blog. He writes on democracy, social justice, rural Maharashtra and political analysis with reformist perspective.

See author's posts